İş kazası geçiren işçilerin en çok merak ettiği konulardan biri de şudur:
“Rapor aldım, iyileşene kadar iş göremezlik halindeyim. Peki işveren beni bu süreçte işten çıkarabilir mi?”
Bu durumda öncelikle mevzuattaki düzenlemelerin incelenmesi gerekir. Daha sonra geçici iş göremezlik raporu alan işçinin hukuki durumu ve işverenin fesih hakkının İş Kanunu çerçevesinde ele alınması gerekir.
1. Rapor Alan İşçinin Hukuki Koruması
İşçi, hastalık veya iş kazası gibi geçici iş göremezlik hallerinde belirli bir süre boyunca iş güvencesine sahiptir. 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ilgili maddeleri şu şekilde düzenlenmiştir:
- Madde 14 – Geçici İş Göremezlik Ödeneği:
Sigortalının hastalık veya iş kazası nedeniyle çalışamadığı süre için SGK tarafından geçici iş göremezlik ödeneği ödenir.- İş kazasında, raporun ilk gününden itibaren ödeme yapılır.
- Hastalık halinde ise üçüncü günden sonra ödenmeye başlanır.
- Ödeneğin miktarı, günlük kazancın belirli bir oranıdır (genelde %2/3).
- Madde 13 – İş Kazası ve Meslek Hastalığı Tanımı:
İş kazası ve meslek hastalığı hali oluştuğunda sigortalının raporlu olduğu sürelerde geçici iş göremezlik statüsünde sayılır. Dolayısıyla, işçinin raporlu olduğu süre zarfında işveren işçiyi keyfi olarak işten çıkaramaz. Ancak bazı şartlarda işverenin fesih hakkı doğabilir.
2. İşveren Ne Zaman Fesih Yapabilir?
- İş Kanunu madde 25 , işverenin haklı nedenle fesih hallerini düzenlemiştir. İş Kanunu madde 25/1-b bendi uyarınca işçinin iş kazası geçirmesi halinde işçinin almış olduğu iş göremezlik raporunun işçinin ihbar süresine ek olarak altı haftayı aşmaması gerekir.
İş Kanunu’na göre işçinin kıdemine göre belirlenen ihbar süresi vardır. Bu ihbar süresine +6 hafta eklendiğinde ortaya çıkan toplam süre içinde işe dönülmezse ancak bu halde işveren haklı nedenle fesih hakkı kazanır.
İş Kanunu madde 25/1-b:“İşçinin hastalık, kaza, doğum ve benzeri sebeplerle devamsızlığı, bildirim süresini aşan bir süre devam ederse, işveren iş sözleşmesini feshedebilir.”
Dolayısıyla İş Kanunu madde 25/1-b uyarınca: İşçinin geçici iş göremezlik hali, ihbar süresine ek olarak 6 haftayı aşıyorsa, işverenin fesih hakkı doğar.
İhbar süresi ise şu şekilde belirlenir:
- 6 aydan az çalışanlar için: 2 hafta
- 6 ay – 1.5 yıl arası: 4 hafta
- 1.5 – 3 yıl arası: 6 hafta
- 3 yıldan fazla çalışanlar için: 8 hafta
Burda belirtilen ihbar sürelerine +6 hafta eklenir.
Bu bağlamda, işçinin geçici iş göremezlik rapor süresi bitmeden yapılan fesih geçersizdir. Ancak bu durumun istisnaları vardır. İş Kanunu madde 25/1-b’ye göre, rapor süresi “İhbar süresi + 6 hafta” süresini aşarsa, işverenin haklı nedenle ve derhal (ihbarsız) fesih hakkı doğar. Bu durumda işveren ihbar tazminatı ödemez. Ancak kıdem tazminatı ödemek zorundadır. Çünkü burada işçinin kusuru yoktur; sağlık sebebine dayalı bir durum söz konusudur. Bu nedenle fesih haklıdır ama tazminatsız sayılamaz. Yargıtay içtihatları da bu yöndedir.
Yukarıda belirtilen azami süreler içinde alınan raporlarda süre sınırı aşılmamış ise işten çıkarmalar genellikle haksız fesih sayılır. Bu durumda işçi;
- İşe iade davası açabilir
- Kıdem ve ihbar tazminatı talep edebilir
- Boşta geçen süre ücreti alabilir.
İşveren bazı özel durumlarda, iş göremezlik süresi dolmadan da işçiyi haklı nedenle derhal işten çıkarabilir. Örneğin:
- İşçinin sahte rapor aldığı ispatlanırsa
- Raporluyken başka bir işte çalıştığı tespit edilirse
- İşverenle arasındaki güven ilişkisi zedelenmişse
Bu gibi durumlarda, İş Kanunu madde 25/II’ye dayanarak fesih yapılabilir.
Yargıtay kararları, rapor süresi dolmadan yapılan fesihlerin genellikle geçersiz olduğunu ve işçiye tazminat hakkı doğurduğunu vurgular. Ancak haklı neden ispatlandığında işverenin fesih hakkı tanınır.
Sonuç olarak, iş kazası geçiren işçi geçici iş göremezlik raporu alması halinde rapor süresi içinde işveren tarafından doğrudan çıkarılamaz. İşveren tarafından rapor süresi içinde çıkarılabilmesi için işveren açısından özel haklı nedenlerin oluşması gerekir ya da belirli süreleri aşan devamsızlık hallerinde ancak iş akdi feshedilebilir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 2016/6703 E. 2016/6131 K., 31.03.2016:
“..Her şeyden önce işverenin davacının iş akdini raporlu iken feshetmesine engel bir durum olmadığı gibi, fesih yapıldığının iddia edildiği 22.08.2013 tarihinde davacının raporlu da olmadığı, raporun başlangıç tarihinin 23.08.2013 olduğu anlaşılmaktadır.”
Bu karara göre, işverenin işçi sağlık raporluyken iş sözleşmesini feshetmesi hukuken mümkündür. Ancak bu fesih:
- İş Kanunu’nda öngörülen sürelere (bildirim süresi + 6 hafta) uygun olmalı,
- Raporun süresi, işçinin durumu ve fesih nedeni yargısal denetime açık olmalı,
- Fesih bildirimi usulüne uygun tebliğ edilmeli, aksi halde işçi feshi daha sonra öğrendiğini ileri sürebilir.
Bu tür durumlar her somut olaya göre farklı sonuçlar doğurduğundan hem işverenin hem de işçinin hukuki destek alması önemlidir.
